Türkiye'de Basketbolun Gelişimi




Amerika Birleşik Devletlerinden başlayarak tüm dünyaya hızlı bir şekilde yayılan basketbol sporu çok geçmeden Türkiye’ye gelmiştir. Türkiye’de basketbol ilk defa 1904 yılında İstanbul Robert Kolejinde oynanmıştır. Robert kolejinin Amerikalı beden eğitimi öğretmeni, basketbol oyununu yaymak ve oynatmak istemiştir. Ancak görevinden ayrılması basketbol oyununu denemeden ileriye getirmemiştir. Bu ilk denemeden sonra bir başka atılımı ise 1911 yılında Galatasaray Lisesi yapmıştır. Beden eğitimi öğretmeni Ahmet Robenson basketbol oyun kurallarını dilimize çevirerek yönetmeliğe uygun olarak beşer kişilik takımlar arasında müsabaka yapılmasını sağlamış ve Türkler arasında basketbol sporunu oynatmıştır. Fakat Ahmet Robenson tarafından yeniden canlandırılan basketbol sporu bir maçta tüm oyuncuların sakatlanması ile yeniden salonlardan uzak kalmıştır. Bundan 2 yıl sonra 1913 yılında ise Fenerbahçe ilk basketbol şubesini açmıştır ama 1919 yılında bir Amerikalı hoca nezaretinde çalışmalara başlayabilmişlerdir.
İlk zamanların savaş yılları olması ve oynayacak rakip bulunamaması nedeni ile basketbolda bir gelişme olamamıştır. 18 Kasım 1920’de Cağaloğlu Öğretmen Lisesi Bahçesinde Selim Sırrı Tarcan tarafından bir spor şöleni düzenlenmiş ve düzenlenen bu şölene 1919 yılında Türkiye’de basketbol şubesi açan Amerikan Genç Erkekler Hristiyan Birliği (YMCA) örgütünün müdürü olan Dr. Deaver katılmıştır. Basketbol sporunun doğduğu yer olan Springfeld mezunu olan Dr. Deaver basketbol sporunu öğretmeyi teklif etmiş ve bu teklifi Selim Sırrı Tarcan okulu kabul etmiştir. 1920 yılında yapılan girişimler sonucunda daha bilinçli oynanmaya başlayan basketbolda ilk ciddi karşılaşma 4 Nisan 1921 yılında Cağaloğlu Öğretmen Lisesi Bahçesinde Ahmet Robenson, Hilmi Bey, Mişel Efendi, Ziya Bey ve Armenak Efendi tarafından oluşan Yüksek Öğretmen Okulu öğrencileri ile İstanbul'da yaşayan Amerikalılar arasında yapılmış ve Amerikalılar bu maçı 18-14 kazanmıştır.
1923 yılında ilk resmi spor teşkilatı olan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı ve 1927 yılında Halkevlerinin kurulması ile birlikte basketbol sporu bütün ülkeye yayılmaya başlamıştır. Türkiye’de ilk olarak basketbol ligi müsabakaları 1927 yılında başlamıştır. İstanbul Basketbol Mıntıkası takımının kurulması ve bu takımın öncülük etmesi ile düzenlenen İstanbul Ligi; Kurtuluş, İstanbul Maccabi, Barkhoba, Beyoğluspor, Protkeba ve İtalyan Kartal takımlarından oluşmaktadır. Musevilerden oluşan Maccabi takımı 1933 yılına kadar şampiyonluğunu sürdürmüştür. 1933 yılında kurulan Türk Spor Kurumu öncülüğünde ise resmi müsabakalar oynanmaya başlanmış ve Naili Moran ile Feridun Şerifzade’nin çalışmalarıyla güçlenen Galatasaray Takımı 1933-1936 yılları arasında şampiyon olmuştur.
1934 yılında Nahili Moran ve diğer basketbolcu arkadaşları tarafından Türk basketbolunu geliştirme çabasına başlamadan önce bir federasyon kurulması gerektiğine inanmışlar ve bunun için girişimlerde bulunmuşlardır. Ayrıca 1934 yılında ilk milli basketbol takımı kurulmuştur. Türk Milli Basketbol Takımı ilk milli maçını 24 Haziran 1936 yılında İstanbul Beyoğlu Halkevi Salonunda Yunanistana karşı oynamış ve ilk yarısını 13-4 önde kapattığı maçı 49-12 kazanmışlardır. Basketbol Türk Milli Takım 1936 Berlin Olimpiyatlarına katılmış ama herhangi bir dereceye girememiştir. Bundan sonra Türk Basketbolu 6-7 yıllık bir duraklama devresine girdikten sonra 1944 yılında tekrar basketbola ciddi bir el atılmıştır. Sadece illerde lig birinciliği statüsünde oynanan basketbol sporu, 1946 yılında başkanlığı Vedat Abut tarafından yapılan Spor Oyunları Federasyonu başkanlığında Türkiye Şampiyonaları yapılmaya başlamıştır. İstanbul, İzmir ve Ankara takımlarının katılımı ile düzenlenen ilk şampiyonada Beykoz ilk Türkiye Şampiyonu olarak tarihe geçmiştir. 1949 yılında Kahire’de yapılan Avrupa Basketbol Şampiyonası Türkiye’nin katılmış olduğu ilk Avrupa Şampiyonası olmuş ve bu şampiyonada Türk Basketbol Milli Takımı Avrupa 4. ünvanını kazanmıştır. 1950 yılında düzenlenen Uluslararası İstanbul Turnuvası, basketbol sporunun Türkiye’deki ilk uluslararası organizasyonu olmuştur. İlk kez 1956 yılında yapılan gençler birinciliğini Fenerbahçe takımı kazanmıştır.
Basketbol sporu 1936 yılından 1959 yılına kadar, Spor Oyunları Federasyonu adı altında voleybol ve hentbol ile birlikte yürütülmüştür. Türk basketbolunun ilk resmi teşkilatının başına o yıllarda Ziraat Fakültesinde öğretim üyesi olan Prof. Süreyya Gence getirilmiştir. 1 Mart 1959 yılında ise Türkiye Basketbol Federasyonu resmen kurularak basketbol bağımsız bir federasyona sahip olmuştur ve bu tarihten sonra basketbol sporunda ciddi adımlar atılmaya başlanmıştır. 1959 yılında bayan basketbol takımları kurularak basketbol branşında faaliyetlere başlanmış, 1959 yılında Türkiye Bayanlar Şampiyonası düzenlenmiş ve bayanlar birinciliğini Gazi Terbiye Enstitüsü Takımı kazanmıştır. 1960 yılında ise Türk Milli Basketbol Takımı Sofya’da yapılmış olan 2. Balkan şampiyonasına katılmıştır. 1963 yılında ümit milli takım kurulmuştur.
Faik Gökay başkanlığındaki Basketbol Federasyonu tarafından hazırlanan bir talimatla 1966 yılına kadar yapılan Türkiye Basketbol Şampiyonalarının yerini 13 Aralık 1966 tarihinde yayınlanan yönetmelikle Deplasmanlı Türkiye Basketbol Ligi almıştır. Altınordu Takımı deplasmanlı ligin ilk şampiyonu olmuştur. Ayrıca 1968-1969 sezonundan itibaren Basketbol Federasyonu tarafından Deplasmanlı İkinci Lig kurulmuştur. İstanbul, Ankara ve İzmir’den sonra Anadolu’ya hızla yayılan basketbol sporunu desteklemek için 1968 yılından itibaren Türkiye Basketbol Federasyonu Anadolu Kupası adı altında maçlar düzenlenmiştir. 1977 yılında Fransa’da yapılan Avrupa Yıldızlar Basketbol Şampiyonasında Türkiye Avrupa şampiyonluğunu kazanmıştır.
1981 yılında Deplasmanlı Bayanlar Ligi karşılaşmaları düzenlenmeye başlamış, bunu 1982 yılından itibaren Bayanlar Türkiye Ligi Şampiyonluğunu kazanan takımın Türkiye’yi Avrupa’da temsil etmeye başlaması izlemistir. 1985 yılında ise Fransa’da yapılan Dünya Liseler Basketbol Şampiyonasında Türkiye’yi temsil eden Galatasaray Lisesi dünya ikincisi olmuştur. Aynı yıl ilk kez düzenlenmeye başlayan Cumhurbaşkanlığı Kupası karşılaşması 6 Nisan 1985 yılında Play Off şampiyonu Galatasaray ile normal sezon birincisi Fenerbahçe arasında oynanmış ve Fenerbahçe’yi 85-84 yenen Galatasaray Takımı ilk Cumhurbaşkanlığı Kupasını kazanan takım olmuştur. 1992 yılında Türk Milli Basketbol Takımı Avrupa Şampiyonasında yarı finallerde başarılı olarak 12 yıl aradan sonra ilk kez finallere yükselmiştir. 24 Temmuz 1993 yılında Torino’da yapılmış olan Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası finalinde Yunanistan’ın Aris takımına 50-48 yenilen Efes Pilsen Basketbol Takımı Avrupa İkincisi olmuştur. Fakat 1996 yılındaki Koraç Kupası finalinde İtalya’nın Stefanel Milano takımını iki maç sonucunda sayı farkı ile yenen Efes Pilsen Koraç Kupasını kazanmıştır ve bu kupa kulüp bazındaki takım sporları içinde Türkiye’nin kazanmış olduğu ilk Avrupa Kupası olmuştur.
Günümüzde ise Türk basketbolu büyük bir aşama kaydederek Avrupa’nın sayılı basketbol ekollerinden biri olma yolundadır. Bu amaçla yapılan çalışmalar sonunda Türk Milli Basketbol Takımı 2001 yılında Türkiye’de düzenlenmiş olan Avrupa Basketbol Şampiyonası’nda Avrupa ikinciliğini kazanarak büyük bir başarıya imza atmıştır. Bununla da yetinmeyip, tarihinde ilk defa Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen 2002 Dünya Basketbol Şampiyonasına katılmaya hak kazanarak Türk basketbol tarihinde bir ilke daha imza atmıştır. 2004 yılında ise Türkiye Basketbol Federasyonu özerk bir yapıya kavuşmuştur. Ayrıca 2010 Dünya Basketbol Şampiyonası Türkiye’de düzenlenmiştir.

 
Yrd. Doç. Dr. Hamit CİHAN 2007 ©. Email: info@antrenmanbilimleri.com
Powered By Gülnet İnternet Hizmetleri - E-Akademisyen Paketi ® - E-Akademisyen ™
Kapat
Kapat
Kapat